Chủ trương đúng, trúng

Để tìm ra lời giải cho bài toán này, vừa qua UBND tỉnh đã quyết định hỗ trợ kinh phí thực hiện thí điểm sử dụng chế phẩm vi sinh xử lý rơm rạ sau thu hoạch vụ mùa năm 2013, giao Trường Đại học Y Dược Thái Bình có trách nhiệm quản lý, sử dụng nguồn kinh phí 900 triệu đồng từ ngân sách sự nghiệp môi trường đúng mục đích, đúng quy định.

Đồng thời, giao Sở Tài nguyên và Môi trường (TN&MT) phối hợp cùng các sở, ngành liên quan, UBND các huyện, thành phố giám sát thực hiện, đánh giá hiệu quả, báo cáo UBND tỉnh làm cơ sở triển khai dự án năm 2014. Ngay sau khi được UBND tỉnh phê duyệt kinh phí, Trường Đại học Y Dược Thái Bình đã phối hợp với các huyện, thành phố chọn các xã thực hiện. Theo đó, mỗi huyện chọn 1 xã điểm, riêng Thành phố triển khai tại 3 xã. Thời gian thực hiện từ cuối tháng 10/2013.

Việc xử lý rơm rạ sau thu hoạch bằng chế phẩm vi sinh không chỉ hạn chế được tình trạng đốt rơm rạ sau thu hoạch mà còn tạo ra một lượng phân bón hữu cơ, bổ sung dinh dưỡng cho đất là phương pháp hiệu quả, đã và đang được nông dân nhiều địa phương trong và ngoài tỉnh áp dụng. Với 1 gói chế phẩm vi sinh có thể xử lý cho 1 sào rơm rạ sau thu hoạch. Nếu bảo đảm ủ rơm rạ đúng kỹ thuật thì chỉ sau 10 - 14 ngày là rơm rạ thối ngấu. Đây sẽ là lượng phân bón hữu cơ giúp tái tạo nguồn dinh dưỡng tự nhiên trong đất sau mỗi vụ gieo trồng, tiết kiệm tiền phân bón cho nông dân, giúp đất tơi xốp, không bị chai cứng. Đặc biệt, đây sẽ là giải pháp giúp nông dân không đốt rơm rạ tràn lan sau thu hoạch, gây ô nhiễm môi trường - điều mà dự án hướng tới.

Nhưng chính quyền cơ sở chưa vào cuộc

Theo báo cáo của Trường Đại học Y Dược Thái Bình, đến nay số chế phẩm vi sinh sử dụng cho ủ rơm rạ chiếm khoảng 10,3% số lượng chế phẩm đã cấp phát cho các xã, với 4.210/36.650 gói. Hơn nữa, qua kiểm tra tại các địa phương thực hiện thí điểm, số lượng chế phẩm được sử dụng để ủ rơm rạ còn thấp hơn rất nhiều. Tại xã Vũ Ninh (Kiến Xương) - một trong những địa phương thực hiện thí điểm, mặc dù Trường Đại học Y Dược Thái Bình đã cử 2 cán bộ phụ trách trực tiếp, giám sát kỹ thuật và phối hợp với UBND xã tổ chức tập huấn cho 60 cộng tác viên mà nòng cốt là cán bộ xã, các hội đoàn thể, trưởng, phó các thôn.

Đảng ủy, UBND xã, các chi bộ thống nhất cấm đốt rơm rạ, thay vào đó là sử dụng chế phẩm vi sinh để xử lý rơm rạ; đồng thời thành lập Ban chỉ đạo do đồng chí Phó Chủ tịch UBND xã làm trưởng ban. Ngay sau lớp tập huấn ngày 26/10, xã đã phát 600 gói chế phẩm cho nhân dân nhưng đến ngày 21/11 khi đoàn xuống kiểm tra, thì toàn xã chỉ ủ được 2 đống rơm rạ, với diện tích gần 4 sào, tại thôn Cổ Am.

 Trong khi đó, nếu sử dụng hết 600 gói chế phẩm vi sinh phải tương ứng với 600 sào rơm rạ. Vậy số chế phẩm vi sinh còn lại được sử dụng vào mục đích gì, sử dụng như thế nào? Chúng tôi đã đặt câu hỏi này với Chủ tịch UBND xã Vũ Ninh Nguyễn Đức Tâm, được biết: “Vụ mùa năm nay, tình trạng nông dân đốt rơm rạ giảm hẳn so với mọi năm, gần như không còn do tỷ lệ gặt máy cao, với trên 80% diện tích. Đối với diện tích gặt tay bà con tận dụng rơm rạ để làm vụ đông nên tỷ lệ làm đống ủ không được nhiều. Theo kế hoạch, toàn xã được hỗ trợ 4.140 gói chế phẩm vi sinh, vì vậy chúng tôi sẽ tập trung tuyên truyền, hướng dẫn nông dân rắc ruộng sau khi cày lật, giúp rạ dễ hoai mục, tạo nguồn dinh dưỡng cho đất, góp phần nâng cao năng suất cây trồng”.

Trong khi mục đích của dự án là tổ chức điểm tại các thôn nhưng Vũ Ninh lại chỉ chọn một thôn (Cổ Am)/10 thôn để làm điểm 2 đóng ủ. Với sự thờ ơ, thiếu trách nhiệm trong lãnh đạo, chỉ đạo, giám sát, đôn đốc việc triển khai thí điểm chế phẩm vi sinh xử lý rơm rạ sau thu hoạch vụ mùa năm 2013 trên địa bàn Vũ Ninh đã không đạt hiệu quả như dự án mong muốn, gây lãng phí ngân sách Nhà nước. Một trong những địa phương thực hiện có hiệu quả, với sự vào cuộc quyết liệt của cấp ủy, chính quyền như xã Quỳnh Giao (Quỳnh Phụ) cũng chỉ triển khai làm các đống ủ với diện tích gần 3 ha/3.600 gói chế phẩm vi sinh được cấp. Theo ông Nguyễn Viết Đạt, Chủ tịch UBND xã thì, khi dự án triển khai Quỳnh Giao đã gặt xong 1/3 diện tích lúa mùa trà sớm. Những năm trước, nông dân thường xuyên đốt rơm rạ do tỷ lệ gặt tay cao, nhưng năm nay diện tích gặt máy chiếm trên 60%. Diện tích gặt tay, bà con tận dụng rơm rạ để trồng cây vụ đông nên tình trạng đốt rơm rạ đã giảm.

Vì vậy, mặc dù chính quyền địa phương, các tổ chức đoàn thể, công an xã đã tập trung tuyên truyền, vận động; hệ thống loa truyền thanh thường xuyên tuyên truyền về việc sử dụng chế phẩm vi sinh xử lý rơm rạ và cấm đốt rơm rạ sau thu hoạch nhưng người dân vẫn chưa “mặn mà”, chỉ khi các tổ chức hội đoàn thể, lực lượng an ninh viên xuống tận ruộng tuyên truyền, yêu cầu thì bà con mới thực hiện theo kiểu “chống đối”. Huyện Tiền Hải chọn xã Vũ Lăng triển khai thí điểm. Ngoài gần 190 ha vụ mùa nông dân cắt gốc để trồng cây vụ đông, diện tích còn lại 100% gặt lửng nên không có tình trạng đốt rơm rạ và cũng có ít rơm rạ để triển khai các đống ủ vi sinh. Do đó 4.140 gói chế phẩm sẽ được xã cấp phát cho bà con xã viên khi bừa ngả để rắc ra ruộng.

Ông Đặng Phong Ba, Phó Giám đốc Sở TN&MT khẳng định: Mục đích của UBND tỉnh hỗ trợ chế phẩm vi sinh ủ rơm rạ để hạn chế đốt rơm rạ gây ô nhiễm môi trường và nếu hiệu quả sẽ triển khai trên diện rộng trong năm 2014, chứ không hỗ trợ người dân rắc chế phẩm vi sinh sau khi cày bừa đối với diện tích gặt lửng và làm vào các việc khác.

Chính sự vào cuộc chưa quyết liệt của cấp ủy, chính quyền, đoàn thể, lực lượng an ninh trong công tác tuyên truyền, vận động; thiếu sự đôn đốc, giám sát, hướng dẫn kỹ thuật, quy trình xử lý từ Trường Đại học Y Dược Thái Bình nên người dân chưa thực sự hưởng ứng; nhiều hộ dân nhận chế phẩm nhưng không thực hiện thí điểm, sử dụng vào các mục đích khác như: xử lý chuồng trại chăn nuôi, ao hồ nuôi thủy sản, bể phốt… Tại nhiều đống ủ, do thực hiện không đúng quy trình nên các đống ủ không đạt yêu cầu. Vì vậy người dân đã không mặn mà nay lại càng thờ ơ hơn. 

Minh Nguyệt